Rozprawka, tekst o charakterze argumentacyjnym
Rozprawka to forma wypowiedzi, w której autor musi zająć stanowisko w jakiejś sprawie i uzasadnić je, by przekonać do niego czytelnika.
Innymi formami, które bardzo przypominają rozprawkę mogą być: artykuł (→ artykuł), przemówienie (→ przemówienie); list otwarty.
* teza to twierdzenie, założenie, które należy udowodnić
* hipoteza to stwierdzenie, które wymaga sprawdzenia i udowodnienia
* argument – fakt lub twierdzenie przytaczane dla uzasadnienia lub obalenia jakichś tez lub decyzji
* kontrargument – argument zbijający inny argument.
* przykład – przedstawienie jakiejś sytuacji z lektury, która potwierdza argument
Temat rozprawki, zwłaszcza na egzaminie, może wymagać odniesienia się do wskazanej lektury obowiązkowej, niekiedy także innych tekstów literackich (innych powieści, opowiadań etc.) lub tekstów kultury (w takim wypadku możesz przywołać teksty literackie, filmy, sztuki teatralne, obrazy, grafiki itp.).
Bywa też, że w rozprawce trzeba wykorzystać podany w arkuszu fragment lektury.
Temat: Czy warto podróżować ?
Teza: Warto podróżować.
Hipoteza: Nie jestem pewien, czy podróże to dobry pomysł.
Argument: Dzięki podróżom mamy okazję spotkać innych ludzi i czegoś się od nich nauczyć.
Przykład: Mały Książę, bohater powiastki filozoficznej napisanej przez Antoine’a de Saint-Exupéry’ego, podczas podróży
spotkał lisa, dzięki któremu zrozumiał między innymi czym jest przyjaźń.
Kontrargument: Podróżowanie naraża nas na niewygody i niebezpieczeństwa.
Przykład: Główny bohater powieści Johna Tolkiena „Hobbit”, Bilbo Baggins, podczas wyprawy niejednokrotnie cierpiał z powodu głodu i chłodu. Został zaatakowany przez potworne pająki i nieomal pożarty przez wargów lub spalony przez straszliwego Smauga. Zbicie kontrargumentu (jeśli chcemy bronić naszej tezy): Jednakże gdyby Bilbo nie podjął się trudu wędrowania, nigdy nie przeżyłby niezwykłej przygody, nie zdobyłby tylu przyjaciół i nie stałby się tak bogaty.
Uwaga! Nie myl argumentu z przykładem. Nie wolno napisać rzeczy typu: Moim pierwszym argumentem jest Mały Książę.
Zanim napiszesz rozprawkę
– upewnij się, że zrozumiałeś temat – w jakiej sprawie masz się wypowiedzieć, do ilu i jakich tekstów się odnieść
(podkreśl słowa kluczowe);
– przygotuj sobie nawet króciutki plan wypowiedzi: jakie jest twoje stanowisko i jakich argumentów użyjesz, aby je poprzeć. Jest to bardzo ważne! Rozprawka musi być tekstem uporządkowanym, kolejne argumenty muszą być poukładane i tworzyć logiczny, spójny wywód.
Kompozycja rozprawki/ tekstu argumentacyjnego
Wstęp
– wprowadzenie do tematu;
– omówienie cytatu (jeśli pojawia się w temacie cytat, napisz, co on twoim zdaniem oznacza, jak go rozumiesz;
– wyjaśnienie kluczowego słowa z tematu (np. temat: „Warto mieć przyjaciela” – wyjaśnij kim według ciebie jest przyjaciel);
-przedstawienie stanowiska autora (teza lub hipoteza);
Pamiętaj, że wstęp nie może być wyłącznie postawieniem tezy, musi zawierać także wprowadzenie do tematu!
Temat: Elżbieta Dzikowska stwierdziła, że „ życie bez podróży jest jak przyprawa bez soli”. Czy zgadzasz się z jej
opinią? Napisz rozprawkę, w której przedstawisz swoje stanowisko. Odwołaj się do Małego Księcia oraz do
innego wybranego tekstu literackiego.
[wprowadzenie] Ludzi generalnie można podzielić na tych, którzy niechętnie opuszczają rodzinne
strony oraz tych, którzy kochają wędrówkę i poznawanie nowych miejsc. Elżbieta Dzikowska, słynna polska
podróżniczka, stwierdziła, że „ życie bez podróży jest jak potrawa bez soli”. [teza] Zupełnie się z nią
zgadzam, moim zdaniem dobrze jest od czasu do czasu wyruszyć w świat, [wyjaśnienie cytatu] bo to sprawia,
że nasze życie jest ciekawsze i nabiera smaku. // Hipoteza: Zastanawia mnie jednak, czy na pewno warto
podróżować. Spróbuję rozważyć ten problem.
Bank słów Celem moich rozważań jest…; Interesuje mnie problem…; Moją ciekawość budzi…; Postaram się udowodnić…; Powszechnie sądzi się, że…; Problem, który chcę poruszyć…; Próbowałem znaleźć rozwiązanie problemu…; Warto rozważyć następujący problem…; W mojej pracy postaram się przedstawić swoje refleksje…; Warto najpierw zastanowić się nad znaczeniem słowa…; Spróbuję zastanowić się…;
Zaciekawia mnie…; Zagadnienie… zawsze mnie intrygowało. Celem mojej pracy jest…; Zacznę od…;
Zgadzam się z tezą zawartą w temacie…
Rozwinięcie
– jeżeli masz już wyrobione zdanie na zadany temat – postawiłeś tezę – to twoim zadaniem jest jej uzasadnienie: w kolejnych akapitach przedstawiasz argumenty, które ją potwierdzają. Wyjaśniasz, dlaczego tak uważasz.
– jeżeli nie jesteś pewien, czy się z czymś zgadzasz i we wstępie stawiasz hipotezę – kolejne akapity pracy to sprawdzanie hipotezy i uzasadnienie swoich argumentów. Twoim celem jest postawienie w zakończeniu tezy!
Jak porządkować argumenty?
Od najsilniejszego (najbardziej przekonującego) do najsłabszego – lub odwrotnie.
Gdy w kolejnych argumentach powołujesz się na teksty z zupełnie różnych epok, warto rozpocząć od najstarszych
(np. wpierw przywołać mity lub przypowieści Biblijne).
Uwaga! By twoje argumenty były wnikliwe i pogłębione ilustrujesz je przykładami z np. lektur. Przywołane utwory
muszą zostać przez ciebie omówione – nie wolno ich niepotrzebnie streszczać! Wybierasz z tekstów tylko
te informacje, które posłużą ci do uzasadnienia swojej tezy!
Uwaga! Gdy przedstawisz jakiś przykład nie zapomnij go skomentować – wyciągnąć z niego wniosków, odnieść się
do tematu. To nada pracy spójność!
Bank słów
Słownictwo porządkujące argumentację Zacznę od tego, że…; Swoją wypowiedź rozpocznę od…; Swoje rozważania rozpocznę od przywołania…; Chcę zwrócić uwagę na…; Punktem wyjścia do moich rozważań jest… Kolejnym argumentem, który potwierdza moją tezę jest fakt…; Podam jeszcze jeden przykład…; Nie sposób pominąć jeszcze jednego argumentu…; Z jednej strony…, lecz z drugiej…; Na potwierdzenie tej tezy mogę podać następujący dowód…; Ale to nie wszystko. Jest jeszcze jeden dowód na to, że mam rację…; Przejdę do kolejnego zagadnienia…; Odniosę się do kolejnego przykładu…; Następne wydarzenie w życiu tego bohatera również świadczy o tym, że….A było to…; Weźmy więc pod uwagę…; ; Z kolei przejdę do…; Na zakończenie muszę jeszcze wspomnieć o tym, że…;
Słownictwo wskazujące na logiczne wynikanie: Z tego wynika, że…; To sprawia iż..; Na
podstawie tego przykładu widzimy… ; Stanowisko to potwierdzają również…; Wszystko wskazuje na to, że…; Nie
sposób nie zauważyć, że…; Jak wynika z przytoczonych argumentów (faktów, dowodów), … Zebrane tu przykłady
potwierdzają …; Z tego też powodu…; W świetle przedstawionych dowodów…; toteż…; zatem…; dlatego….;
Słownictwo podkreślające subiektywizm sądów: Według mnie…; Moim zdaniem…; Myślę, że…; Uważam, że…;
Wprowadzanie cytatów, cudzych opinii: Przywołam słowa….: … ; Odzwierciedleniem tego stanowiska są słowa…; Potwierdza to następujący fragment…; Świadczy o tym następujący cytat: …; Świadczą o tym słowa…;
Zakończenie
– to uogólnienie, podsumowanie, konkluzje – komentujesz to, co napisałeś i potwierdzasz ostatecznie tezę, wyciągasz wnioski.
– jeżeli we wstępie postawiłeś hipotezę, w zakończeniu musisz dojść do jakichś wniosków i przedstawić tezę
(twierdzenie).
Bank słów Na zakończenie…; Kończąc stwierdzam, że…; Podsumowując rozważania, stwierdzam, że…; Swoje rozważania kończę stwierdzeniem…; Z moich rozważań wynikają następujące wnioski…; Odpowiedź na pytanie postawione w temacie jest następująca…; Po przeanalizowaniu zagadnienia odpowiedź na pytanie postawione w temacie jest łatwa:… ; Doszedłem do wniosku, że…; Przekonałem się, iż …; Po zastanowieniu się stwierdzam…; Jak widać…;
Egzamin ósmoklasisty Co będzie sprawdzał egzaminator?
– czy zrealizowałeś polecenie w całości (pisałeś na temat, odwołałeś się do odpowiedniej ilości wymaganych tekstów, forma wypowiedzi jest
zgodna z formą podaną w poleceniu);
– czy twoje argumenty były trafne, wnikliwe, pogłębione, zilustrowane przykładami; czy razem tworzyły spójny i logiczny wywód; czy odwoływały
się do faktów, logiki, emocji;
– czy poprawnie wykorzystałeś przywołane teksty, nie popełniłeś błędów rzeczowych;
– czy praca zawierała wstęp, rozwinięcie, zakończenie, wyodrębnione graficznie akapity; czy była spójna;
– czy była napisana odpowiednim stylem (np. bez słownictwa potocznego, zbędnych archaizmów, zapożyczeń itp.);
– czy była poprawna pod względem językowym (bez błędów zdaniowych, niepoprawnej odmiany wyrazów, błędów słowotwórczych,
stylistycznych, źle użytych frazeologizmów), ortograficznym i interpunkcyjnym;
– słownictwo: czy było bogate: brak powtórzeń, stosowanie frazeologizmów, precyzja i swoboda wypowiedzi;
– czy praca spełnia kryterium objętościowe (min. 200 słów).
Warto wiedzieć Błąd rzeczowy to błąd dotyczący treści lektury lub mylnego odczytania jej przesłania (pomylenie faktów, imion
bohaterów, przekręcenie nazw, zła interpretacja, pomylenie gatunków i rodzajów literackich, błędne przypisanie autorstwa).
