Opowiadanie to gatunek należący do epiki (→ epika).
Cechy opowiadania
* niewielkie rozmiary
* swobodna kompozycja (postacie drugoplanowe, opisy, możliwe komentarze lub refleksje narratora)
* zaprezentowanie zdarzeń tworzących akcję
*zazwyczaj jeden wątek
* dialogi
* może zawierać inne gatunki: opis miejsca, przedmiotu, postaci, przeżyć wewnętrznych, charakterystykę
Zanim zaczniesz pisać
* Uważnie przeczytaj temat, podkreśl w nim ważne słowa (słowa kluczowe): o czym masz pisać, kto ma
się tam pojawić itp.
* Poświęć chwilę na przygotowanie planu wydarzeń (→plan). Przedstawione przez ciebie wydarzenia muszą tworzyć spójną, logiczną całość – muszą się ze sobą łączyć i z siebie wynikać.
* Ustal co będzie najważniejszym wydarzeniem wpływającym na losy bohaterów (zaplanuj punkt kulminacyjny).
* Zaplanuj, jak zakończy się opisywana przez Ciebie przygoda.
Wstęp
* określ czas i miejsce akcji (określ kiedy i gdzie się rozgrywają się wydarzenia wydarzenia; możesz też opisać miejsce, jeżeli jest istotne dla fabuły)
* przedstaw bohaterów, wprowadź elementy opisu postaci (opisz krótko wygląd → opis)
Przydatne słownictwo. Jak zacząć? Pewnego dnia… Był to wyjątkowo deszczowy i ponury jesienny
poniedziałek… Stary opuszczony dom stał na końcu ulicy… Rozświetlona letnim słońcem polana… Wysoki,
przystojny ciemnowłosy młodzieniec ściągnął lejce, wjeżdżając przez szeroko otwarta bramę i zatrzymał konia tuż
przed gankiem dworku… Mikołaj i Rufus umówili się, że po lekcjach spotkają się w… Tomek Wilmowski zmrużył
oko celując ze sztucera do starej puszki. Kajutę wypełnił huk wystrzału… Siedzący na wielbłądzie jasnowłosy
chłopiec miał może z 14 lat… Nigdy nie zapomnę dnia, gdy… Tego ranka, gdy…
Rozwinięcie
* w kolejnych akapitach opisuj kolejne wydarzenia w których biorą udział Twoi bohaterowie
(zaplanuj kilka wydarzeń, inaczej zamiast opowiadania napiszesz opis sytuacji!)
* wydarzenia powinny zmierzać do punktu kulminacyjnego – najważniejszego wydarzenia (związanego z tematem pracy)
* zaplanuj zwroty akcji (wydarzenia zmieniające plany bohaterów lub ich postawy: odkrycie tajemnicy; ujawnienie kłamstwa; ważnych faktów z przeszłości; czyjejś prawdziwej tożsamości lub prawdziwych intencji; odwrócenie ról np. słabszy musi ocalić mocniejszego,
* zapisz dialogi (rozmowy bohaterów) lub monologi (dłuższe wypowiedzi lub myśli jednego bohatera)
* wprowadź elementy charakterystyki (jak zachowują się bohaterowie, czym się kierują, jakie mają cechy charakteru → charakterystyka)
* możesz wprowadzić retrospekcje (przywołać wydarzenia z przeszłości bohaterów)
* temat może wymagać wykorzystania różnych tekstów kultury np. lektur obowiązkowych.
Upewnij się, że odniesienia pojawiają się w twojej pracy i ściśle dotyczą tematu.
Przydatne słownictwo Pamiętaj, że musisz opisać kilka wydarzeń tworzących akcję. Zaznaczaj następstwo
czasowe: zaraz po tym… gdy tylko… później… następnego dnia… natychmiast… po południu...
Zakończenie
* napisz, jak zakończyła się przygoda
* zakończ opowiadanie puentą czyli krótkim podsumowaniem.
Przydatne słownictwo. Jak zakończyć? Bohater już nigdy nie… To była ważna lekcja dla wszystkich… Bohaterowie
postanowili, że odtąd… Pod wpływem wydarzeń, bohater bardzo się zmienił… Bohater zdał sobie sprawę z tego, że...
Uwaga! Aby na egzaminie uzyskać maksymalna liczbę punktów za elementy twórcze w pracy musi się pojawić co najmniej 6 podkreślonych elementów!
Dobre rady:
* pisząc sprawdzian lub egzamin upewnij się, że dobrze wybrałeś formę wypowiedzi (twój tekst to opowiadanie, a nie opis sytuacji);
* uwzględnij wszystkie elementy polecenia (co trzeba opisać, jakie inne lektury lub teksty kultury należy wykorzystać, ile tekstów musisz przywołać);
* skup się na temacie, wszystkie odniesienia powinny być z nim ściśle związane! Nie streszczaj niepotrzebnie lektur;
* pamiętaj o właściwej kompozycji złożonej ze wstępu, rozwinięcia i zakończenia;
* zaznaczaj akapity wcięciem (pierwsza linijka akapitu musi być przesunięta w prawo);
* konsekwentnie używaj narracji pierwszo- lub trzecioosobowej;
* unikaj powtarzania tych samych wyrazów;
* stosuj epitety (przymiotniki), porównania (coś wygląda jak coś), używaj frazeologizmów, nazywaj uczucia, właściwie dobieraj czasowniki (zamiast powiedział: wyszeptał, wykrzyczał itp.). Zadbaj o barwny, żywy język narracji!
Akapit to wydzielony graficznie fragment tekstu, będący pewna logiczną całością.
Zapis dialogu – zasady
1. Wypowiedzi bohaterów zaczynamy od nowego wiersza: robimy wcięcie i piszemy myślnik ( – ).
– Cześć, dokąd idziecie?
– Musimy zrobić zakupy.
2. Czasownik oznaczający mówienie stawiamy po myślniku. Kropkę zapisujemy na końcu tekstu narratora.
– Będę jutro po ósmej – powiedział Adam. (kropka na końcu!)
Uwaga: Jeśli w wypowiedzi bohatera występuje pytajnik, wykrzyknik lub wielokropek wstawkę narracyjną
dotyczącą faktu powiedzenia czegoś zaczynamy po myślniku małą literą.
– Jak masz na imię? – zapytał nieśmiało Adam.
Jeśli jednak narracja nie odnosi się do wypowiedzi bohatera, lecz innych rzeczy (np. innej czynności), wypowiedź
bohatera kończymy kropką a wstawkę narracyjną zaczynamy po myślniku wielką literą:
– Żegnaj. – Otworzył drzwi i wyszedł.
Jeżeli w takim przypadku pojawia się nazwa wykonawcy czynności, to musi ona poprzedzać czasownik.
– Czy mogę pani pomóc? – Jurek podał jej swoją dłoń.
3. Narrację wplecioną w dialog należy oddzielić myślnikami z obu stron:
– Jutro – powiedział – zaczniemy od nowa.
Jeśli zdarzy się tak, że przecinek miałby pojawić się przed myślnikiem, to należy go pominąć.
– Wiem (brak przecinka!) – stwierdziła – że nic nie wiem.
4. Gdy wypowiedź danego bohatera przerywa narracja, odnosząca się do zachowania innej osoby niż mówiąca, to i narrację, i wypowiedź zaczynamy od nowego akapitu.
– Upiekłam dla was wasze ulubione ciasteczka cytrynowe.
Sabina i Kasia pisnęły ze szczęścia.
– Ale dostaniecie je dopiero po obiedzie.
Uśmiech natychmiast zniknął z ich twarzy.